Open been (Ulcus Cruris)

Vraag tien willekeurige mensen op straat 'wat zijn spataderen?' en het merendeel zal zeggen dat dit blauwe ontsierende aderen op de benen zijn en voornamelijk een cosmetisch probleem. Slechts weinigen weten dat grotere spataderen (varices) in de loop der tijd huidveranderingen kunnen geven en uiteindelijk een niet genezende wond aan de benen.

Mensen weten vaak wel een tante of buurvrouw te noemen die problemen heeft of heeft gehad van een langdurig open wond aan de benen. De koppeling met spataderen wordt echter niet snel gemaakt. Toch zijn spataderen de meest voorkomende oorzaak van niet of slecht genezende beenwonden (ulcus cruris).


Werking van de aderen

Dat aderen bloed vervoeren weet bijna iedereen wel. Dat dit bloed van onder naar boven moet, dus tegen de zwaartekracht in, weet niet iedereen. De aderen vormen dus het afvoerende systeem en hebben hulpmiddelen om tegen de zwaartekracht op te boksen. Voornaamste hulpmiddel zijn honderden kleine klepjes in de aderen. Als u meer wilt weten over de werking van de bloedsomloop en de aderen, kunt u onderstaand filmpje bekijken.

Zwakke of beschadigde klepjes

Mensen met aangeboren zwakkere klepjes of door gebeurtenissen (bijvoorbeeld een ongeluk of een trombosebeen) beschadigde klepjes hebben dus een probleem. Zij hebben moeite om het bloed in de benen op een adequate manier naar boven te krijgen. Het bloed zakt op sommige punten in de ader weer terug naar beneden. Tijdens het lopen pomp je met de kuitspier het bloed omhoog de ader in, de klepjes moeten ervoor zorgen dat dit bloed wordt vastgehouden. Gebeurt dit niet, zakt het in de ader terug naar beneden, een soort spookrijdend bloed dus. De druk in de ader neemt plaatselijk toe, de ader zet als reactie hierop uiteindelijk uit en wordt dus een spatader. Een nog gezonde klep net onder een ongezonde klep krijgt het zwaar, want moet een dubbele last dragen. De kans dat die gaat bezwijken is dus groot. Met andere woorden: klepproblemen of spataderen is door de tijd vaak een groter wordend probleem.

Vocht vasthouden

Als de druk in de ader toeneemt door die slechte kleppen, neemt de druk op de omgeving ook toe. Wat er gebeurt is eigenlijk het beste te vergelijken met het verkeer. Dr. Dave van der Zwaan vertelt:

'Als de A10 rondweg vol staat met auto’s lopen de toegangswegen rondom de ring ook vast, als het maar druk genoeg wordt kom je uiteindelijk in Amsterdam op alle wegen in de problemen'.

Om de aderen heen lopen lymfebanen. Zowel de aderen als de lymfebanen vertakken tot zeer kleine takjes naar oppervlakte of huid toe. Als de druk op al deze structuren toeneemt loopt het systeem, net als in het voorbeeld van het verkeer, vast. Gevolgen zijn: vocht vast houden in het been en uiteindelijk slechte conditie van de huid want er is geen goede afvoer en toevoer.

Open wond of open been

Als deze situatie jarenlang in toenemende mate bestaat worden de huidveranderingen duidelijker en onomkeerbaar. Er ontstaan lokale ontstekingen in de huid, met name op de plekken waar de druk het hoogst is, dus aan de onderkant van het been, binnen en buitenkant enkels of scheenbeen. Je kunt je voorstellen wat er gebeurt als je deze huid, vaak door een onbenullig ongelukje, beschadigt. De condities die nodig zijn voor adequate genezing zijn niet aanwezig. Mensen houden dus een langdurig open wond of open been: een ulcus cruris. We spreken van een ulcus als een wond langer dan 6 weken bestaat en niet of nauwelijks lijkt te genezen. Open benen door spataderen komt bij 1 op de 100 mensen voor, het risico neemt toe met de leeftijd en vrouwen hebben vaker dit probleem dan mannen.

Zoektocht naar de oorzaak

Nu zijn er natuurlijk veel meer oorzaken die een niet genezende wond aan een been kunnen geven. Infecties of problemen aan de slagaderen bijvoorbeeld. De lijst van mogelijke oorzaken is lang en dit maakt de zoektocht naar de oorzaak soms lastig. Het is dan ook van het grootste belang om de onderliggende oorzaak door een medisch specialist of meerdere specialisten te laten vaststellen. Een verkeerde benadering van een open been kan de situatie in ernstige mate verslechteren.

Onderzoek en diagnose

Om te beoordelen of het ulcus door langer bestaande onderliggende spataderen (chronisch veneuze insufficiëntie) komt is altijd een echo-onderzoek (duplex) van de aderen nodig. Een goede specialist zal een oriënterende echo maken bij het eerste bezoek. Als er afwijkingen aan de aderen worden gezien of vermoedens bestaan dat er iets niet goed is in de slagaderen zullen mensen vaak een uitgebreidere echo ontvangen op een vaatlaboratorium. Het verdient eigenlijk aanbeveling dit uitgebreidere onderzoek bij mensen met een ulcus cruris standaard aan te bieden.

Heeft u een vraag of wilt u meer weten? Dan kun u terecht op ons forum.